Je denkt dat je ontspant, maar je brein maakt overuren.

Twee systemen

Even scrollen op je telefoon, een Netflix-serie kijken of gamen. Je denkt dat je aan het ontspannen bent, maar is dit ook zo? Het voelt als pauze, even bijkomen, maar voor je brein is het dat niet. Je brein is druk bezig met de aandacht voortdurend te verleggen, beslissingen te nemen, en prikkels te verwerken. Dat lijkt rust omdat je niet direct iets lichamelijks doet, maar het is cognitieve inspanning met uiteindelijk hetzelfde effect op het lichaam.

Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman beschreef in zijn boek Thinking, Fast and Slow, dat ons brein twee denksystemen kent: – Systeem 1 is intuïtief en routineus — het stuurt bijvoorbeeld hoe je automatisch reageert op geluid of bekende handelingen uitvoert zonder erbij na te denken. – Systeem 2 daarentegen is bewust en analyserend. Het komt in actie zodra je ergens doelgericht mee bezig bent — bijvoorbeeld scrollen of gamen. Dat voelt ontspannen, maar kost juist mentale energie en inspanning, ook al lijkt het iets kleins zoals swipen, klikken of scoren in een game.

Onlosmakelijk verbonden

Deze mentale inspanning heeft een lichamelijke prijs. Het klinkt op het eerste gezicht misschien vreemd, maar als je aandachtig met iets bezig bent dan stijgt je hartslag, spannen je spieren zich aan en gaat je cortisol (het stresshormoon) omhoog. Het lichaam schakelt over op een toestand van waakzaamheid, een lichte vorm van de zogenaamde ‘fight or flight’-toestand. Dus terwijl jij denkt dat je ontspant, zijn je zenuwstelsel en lichaam juist alert. Dit laat zien dat je mentale en fysieke toestand onlosmakelijk met elkaar verbonden is.

Echte rust begint pas als systeem 2 even uit mag staan Wanneer je brein niet hoeft te reageren of te plannen, en wat meer op de ‘automatische piloot’ draait, kan het ontspannen. En dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens wandelen, tuinieren, staren, muziek luisteren, of gewoon even niets doen.

Maar voor veel mensen is nietsdoen erg moeilijk. We zijn namelijk gewend om voortdurend te reageren op de buitenwereld (denk aan meldingen op je telefoon of je email), op onze gedachten en verwachtingen. In de huidige maatschappij is voortdurende alertheid bijna de normale toestand geworden waarin we verkeren. Maar de mens is niet gemaakt om altijd ‘aan’ te staan.

Leer je brein weer ontspannen

Als je langdurig stress of hersenletsel (NAH-koppeling maken?) hebt doorgemaakt, merk je dat het zenuwstelsel niet zomaar meer terugschakelt van actie (systeem 2) naar herstel (systeem 1). ‘Rust’ nemen lukt dan niet meer vanzelf, hoe graag je ook wilt. Binnen het Rewire-programma werken we daaraan. We leren de hersenen opnieuw te schakelen tussen actie en herstel. Dat doen we met gerichte oefeningen die zowel lichaam als brein aanspreken, bijvoorbeeld: ademhaling, aandachtstraining, motorische en cognitieve taken. Zo leert het brein opnieuw wat ‘rust’ betekent: niet alleen als gevoel, maar ook in het lichaam zelf. Lees hier meer over hoe Rewire je helpt om je brein te trainen.

Echte ontspanning kun je niet afdwingen, maar je kunt het wel trainen. En hoe vaker je het brein laat ervaren dat er geen gevaar dreigt, en het lichaam écht tot rust komt, hoe beter het wordt in het loslaten. Rust is dan niet langer iets wat je probeert te doen, maar iets wat vanzelf terugkeert.

Je denkt dat je ontspant, maar je brein maakt overuren.